Het kaasdragersgilde bestaat uit 30 man en de kaasvader

In de Middeleeuwen was het gebruikelijk om per beroepsgroep een gilde op te richten. De kaasdragers deden dit op 17 juni 1593. Het kaasdragersgilde bestaat uit 30 man plus de kaasvader. Een drager kan diverse functies bekleden.

De Vemen

Binnen het gilde zijn vier groepen actief, zogeheten 'vemen'. Elk veem heeft z’n eigenkleur, te weten rood, groen, blauw en geel, en bestaat uit 6 kaasdragers en een tasman. De kleuren zijn terug te vinden in de strooien hoeden van de kaasdragers, hun strikje, en de kleur van de berrie.

Alleen overmannen en de knecht dragen een strikje. Hun kleding bestaat verder uiteen authentiek wit pak. De kaasvader staat aan het hoofd van de vier vemen. Hij is herkenbaar aan zijn oranje hoed en zijn stok. De kaasdragers noemen hem 'paps'.

Elk veem heeft z’n eigen weegschaal (dit rouleert wekelijks) waar de ‘tasman’ bij staat om de gewichten op de schaal te zetten. Op de markt zijn drie vemen actief. Elke week is er dus 1 veem 'vrij'.

De mannen van dit veem hebben 'karredienst'. Ze helpen de ingooiers en vullen de afwezigen in de andere vemen op. Voorafgaand aan de eerste kaasmarkt van het seizoen wordt er gedobbeld. Het winnende veem mag kiezen op welk deel van de markt ze willen werken en kiezen een weegschaal. Vervolgens rouleert dit. Vroeger was er nog een vijfde, oranje veem en waren er ook 5 weegschalen.

Maak hier kennis met het kaasdragergilde.

Tradities, gebruiken en gewoonten

De kaasdragers zijn mannen die wel van een beetje traditie houden. Er is zelfs een huishoudelijk reglement waarin staat hoe ze zich horen te gedragen. Een paar leuke gebruiken en tradities zijn hieronder beschreven.

Elke kaasdrager krijgt, als hij van noodhulp tot kaasdrager wordt benoemd, een bijnaam. Zo hebben we ‘de tolk’ die zo goed zijn talen spreekt, ‘de klep’ die buiten dat hij een enorme kletskous is, ook wat doet met motorenrevisie, is ‘vergeet mij niet’ een beetje vergeetachtig en is ‘de borrel’ verantwoordelijk voor het biertje dat na afloop van de markt wordt getapt.

Eerder vertelden we al dat de kaasdragers een boete moeten betalen als ze te laat zijn. De bijnaam van de kaasdrager die de boetes int is, heel toepasselijk, ‘de Beul’. Met een deel van het geïnde geld wordt een school in het stadje ‘Alkmaar’ in Suriname gesponsord. Het andere deel is voor de ‘kruimelavond’. Geheel volgens traditie komen de mannen op de vrijdag voor kerstmis bij elkaar voor hun beloning. Die bestaat uit € 5 ‘loon’ voor de kaasdrager, twee gevulde koeken voor moeder de vrouw om haar te bedanken voor hagelwit houden van haar mans kostuum en een wit brood met boter en kaas voor de kinderen.

Vechten, roken en alcohol drinken is tijdens de kaasmarkt streng verboden. Ook mogen de mannen niet vloeken als er iets mis gaat. Als er iemand valt, of de kazen vallen van de berrie tijdens het lopen, gebruiken ze in plaats van een scheldwoord altijd het woord ‘uil’!

Als de kaasvader zijn stok of hoed vergeet roepen de kaasdragers hem na: ‘Vader u loopt naakt’.

Functies

Zetters
Plaatsen ’s ochtends vroeg de kazen vanuit de vrachtwagen op de markt. Ook beladen ze de berries. Ze dragen een zwarte broek en een blauw shirt.

Ingooiers
Nadat de kazen gewogen zijn, laden ingooiers de kazen vanaf de berries in houten handkarren en brengen ze naar de vrachtwagen. Herkenbaar aan zwarte broek en ecru hemd.

Noodhulp
Voordat men kaasdrager wordt is men eerst twee jaar noodhulp, daarna kan men toetreden tot het Gilde. De kaasvader en de overman nemen hierover een besluit. De kaasdrager krijgt dan ook zijn bijnaam.

Vastman
Een ervaren kaasdrager werkzaam in één van de vemen.

Tasman
Herkenbaar aan een zwarte leren tas om zijn middel. Hij staat bij de weegschaal. Vroeger werd met hem afgerekend. Na het wegen vinkt hij de kazen. De tasman is degene die het langste in dienst is.

Voorman
Aan het hoofd van elk veem staat een ‘voorman’, de oudste man van het veem. Hij wordt ook wel ‘overman’ genoemd. Om de twee jaar wordt een voorman gekozen binnen het veem. Hij draagt een zilveren schildje met een lintje in de kleur van zijn veem.

Kaasvader
De ‘kaasvader’ staat aan het hoofd van de vier vemen. Hij is herkenbaar aan zijn oranje hoed, zwarte wandelstok met zilverbeslag en het wapen van Alkmaar op de borst.

Knecht
Het hulpje van de kaasvader. Hij moet de toiletten en het stoepje voor het waaggebouw schoonhouden. Ook is hij verantwoordelijk voor het ophangen van de bel en moet hij twee keer per jaar het koper poetsen. Hij draagt een apart schildje, een berrie met een strikje van zilver. Elk seizoen vervult een andere kaasdrager deze functie, voormannen uitgezonderd.

Bottelier
Hij zorgt voor de inwendige mens en is verantwoordelijk voor de drankjes.

Provoost
Is verantwoordelijk voor het innen van de boetes die kaasdragers moeten betalen als ze te laat komen. Tevens noteert hij ze op het schandbord. Hij draagt ook een apart schildje met een berrie en een smal zilveren strikje daarboven. Zijn bijnaam is de 'beul'.

Kaasmeisjes

De kaasmeisjes hebben als taak promotie van de kaas en de kaasmarkt. Het idee hiervoor is afkomstig van het Nederlands Zuivelbureau dat ook zorgt voor promotie van de Hollandse kaas in binnen- en buitenland. Hiertoe werd een logo ontworpen; een meisje in traditionele klederdracht. Het meisje in deze klederdracht werd ook in werkelijkheid ingezet.
Vanaf 1961 werd dit kaasmeisje in Duitsland Frau Antje gedoopt. Vanaf die tijd is Frau Antje een beroemdheid en verschijnt zij in reclamecampagnes en bij belangrijke evenementen.

Top